Nguyên Ngọc: Giáo dục là một cuộc tìm kiếm và giải phóng

Giải phóng đích thực bao giờ cũng là tự giải phóng. Dân chủ không phải là cái đem cho. Hơn ở đâu hết, trong giáo dục điều ấy càng rõ và thiết yếu.

§ Được biết ông từng đứng lớp, bằng quan sát của mình, theo ông, có khác biệt nhiều không giữa học trò giỏi và học trò kém? Đó có phải là ở thái độ và kết quả học tập?

- Trước đây tôi có đi dạy, gần đây có đứng lớp, chưa nhiều, và có làm việc với sinh viên, cũng chưa thật nhiều lắm. Nhưng cũng đủ để tôi nhận ra một điều, đối với tôi là hết sức thú vị, tôi đã nhiều lần kiểm tra, thấy là đúng.

Điều ấy thế này: Nói chung không có học trò kém, có lẽ trừ một số ít trường hợp rất cá biệt, ở rất ít người có thể bị "tai nạn" tổn thương về mặt sinh lý thế nào đấy. Còn thì ở mỗi người, mỗi học sinh, mỗi sinh viên đều có một điểm gì đó đặc sắc.

§ Nếu mỗi người đều có những tiềm năng đặc biệt thì theo ông tại sao trên thực tế, có người xuất sắc, có người không?

- Sở dĩ điều đó không bộc lộ ra có lẽ chủ yếu là vì hai nguyên nhân: Thứ nhất, chúng ta muốn mọi người đều giống nhau. Muốn đào tạo nên những người giống hệt nhau, có những đặc sắc y như nhau, mà nhân loại thì đa dạng đến vô tận, thậm chí trong suốt lịch sử không bao giờ có hai người hoàn toàn lặp lại.

Thứ hai, ta còn dở, không nhận ra được cái đặc sắc tiềm ẩn trong từng người. Và điều này còn quan trọng hơn nhiều, chính người đó, em học sinh hay sinh viên đó cũng không nhận ra được chỗ đặc sắc riêng của mình, chính em cũng yên trí mình tầm thường, vô vị, thậm chí u mê, dốt nát, và yên phận với số kiếp "trời đày", "bẩm sinh" ấy, thường khi suốt đời.

§ Vậy tức là nền GD của chúng ta đã sai ngay từ cách đặt vấn đề?

- Tôi nghĩ chính sự khác biệt của từng cá thể chứa đựng toàn bộ ý nghĩa, thiên chức, có thể cả nội dung của công cuộc thiêng liêng mà ta gọi là GD. Giáo dục trước hết phải bắt đầu bằng niềm tin rằng mọi người, mỗi người đều đặc sắc, đều chứa sâu trong mình, giấu kín trong mình một năng lực nào đó.

Tạo hóa không bất công với ai hết, ai cũng giỏi về một cái gì đó, người cái này, người cái khác. Không có niềm tin ấy thì không thể, cũng không nên làm GD.

Ý nghĩa của GD, thiên chức của nó, điều khiến nó là nghề cao quý nhất là ở chỗ nó làm công việc khó khăn và thú vị nhất, hay ho và hạnh phúc nhất: Tìm cho ra, phát hiện và giải phóng cái đặc sắc chìm ẩn trong mỗi học sinh, sinh viên.

Hoặc nói cho đúng hơn, GD là giúp cho mỗi con người, mỗi học sinh, mỗi sinh viên trước hết tin rằng mình là đặc sắc. Rằng mình có đặc sắc riêng, tự mình dò tìm và nhận ra được cái đặc sắc ấy, và tự giải phóng nó, vì mình và vì xã hội, để cho mình tự tin làm người đàng hoàng, và đem cái đặc sắc của mình cống hiến cho xã hội.

Như vậy, hiểu cho thật đúng, GD là một cuộc tìm kiếm và giải phóng. Người thầy tìm kiếm cái đặc sắc riêng ở mỗi người học. Người học tự tìm kiếm trong chính mình, tìm kiếm cho ra chỗ đặc sắc riêng của mình, cùng với, hợp tác khăng khít với người bạn lớn là người thầy. Một cuộc dò tìm, tự dò tìm đẹp nhất trong mọi dò tìm, khám phá ở đời.

Đánh thức

§ Điều đó mang đến cho việc giảng dạy và học tập những ý nghĩa mới, khác hơn rất nhiều với những gì chúng ta đang cảm thấy, và dường như thấy sai ở một chỗ nào đó chưa xác định được?

- Có rất nhiều khía cạnh sâu sắc khi GD được nhìn và hiểu như vậy.

Trước hết GD sâu đậm tính nhân văn, và GD cũng dân chủ sâu sắc nhất. Nhân văn thì quá rõ rồi, vì nó nhằm giải phóng những gì tốt đẹp nhất ở con người. Con người càng đậm chất người khi biểu lộ được tất cả những gì tốt đẹp nhất trong mình.

Dân chủ, vì giải phóng đích thực bao giờ cũng là tự giải phóng. Dân chủ không phải là cái đem cho, dân chủ đem cho thì không phải là dân chủ, dân chủ là giúp cho người ta vùng lên tự giải phóng. Hơn ở đâu hết, trong GD điều ấy càng rõ và thiết yếu.

Như vậy GD quả là công cuộc vô cùng khó khăn, phức tạp, tinh tế (còn gì phức tạp, tinh tế hơn con người, từng con người), nhưng cũng là công việc luôn mới mẻ và đầy hạnh phúc, hạnh phúc nhất.

Luôn mới và hạnh phúc vì mỗi lần ta lại đứng trước một con người, một thế giới mới, khác biệt, chưa từng có, vô cùng bí mật, để mà bắt đầu một cuộc dò tìm và khám phá, giải phóng mới, chưa từng có.

Đi học là hạnh phúc vì được làm cuộc dò tìm trong thế giới của chính mình, đối với chính mình, cũng hết sức bí ẩn, tự khám phá và tự giải phóng. Nói theo cách nào đó, đi học là "tự sinh ra mỗi ngày".

Giáo dục là sáng tạo, sáng tạo không ngừng. Mỗi lần lại tạo ra và tự tạo ra tác phẩm mới, chưa từng có. Tôi thường nghĩ đến Tchékov khi bàn đến GD, khi nói về dạy và học. Định nghĩa công việc của người nghệ sĩ tạc tượng trên đá, Tchékov bảo: Tạc một khuôn mặt vào tảng đá là tước đi khỏi tảng đá tất cả những gì không phải là khuôn mặt.

Bởi vì khuôn mặt vốn đã có trong tảng đá rồi, giấu kín trong đó rồi. Người nghệ sĩ là người tin sự hiện diện còn chưa bộc lộ, còn bị giấu kín ấy, nhìn thấy nó qua đá, và bằng động tác gọi là "sáng tác" lột nó ra khỏi tảng đá vốn nhốt nó.

Mỗi lần lại đánh thức, mỗi lần làm một cuộc đánh thức, và vì là đánh thức những gì tốt đẹp nhất, hay ho, mạnh mẽ nhất trong từng con người giữa vô số người vốn vô cùng đa dạng, nên chẳng có cuộc đánh thức nào giống cuộc nào. Vừa cơ bản vừa sáng tạo không ngừng. Giáo dục vì thế là một khoa học và một nghệ thuật, khoa học và nghệ thuật khó nhất và đẹp nhất.

§ Tức là GD phải luôn sáng tạo, không khô cứng, không áp đặt?

- "Thao tác" chủ yếu của GD là khêu gợi, GD tuyệt đối đối lập với áp đặt. Bởi vì, dù có giỏi đến mấy người thầy cũng chỉ có thể giải phóng được tiềm năng của người học bằng tác động sao đó, cho người học tự giải phóng được chính mình.

Như ai cũng đã biết, đối với một người là vậy, mà đối với một dân tộc cũng vậy, không tự giải phóng, không tự mình vùng dậy, bằng sức lực của chính mình thì chỉ là giải phóng giả, rốt cuộc nô lệ vẫn mãi nô lệ! Mãi tăm tối, âm u. Giáo dục bằng áp đặt thì chỉ làm cho người ta u mê thêm.

Thu Nhi (thực hiện) 

    (http://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/113838/nha-van-nguyen-ngoc--dan-chu-khong-phai-cai-dem-cho.html)

       * Ghi chú: Tựa bài đặt lại theo chủ blog.

Phong lan rừng: Dã hạc

Dã Hạc rừng nhà mình thơm lừng

Ngọc điểm tím

Ngọc điểm tím nhà mình ra hoa mùa này

Vết thương chưa lành

Bốn mươi năm đã qua nhưng cứ đến tháng Tư vẫn là một giọng điệu cũ, không thay đổi. Từ TV, radio đến những chiếc loa mở hết công suất trên cột điện các đầu đường, góc xóm đều chát chúa giọng điệu của những bài ca chiến thắng cùng những lời ca ngợi cuộc tổng tiến công vũ bão, thần thánh khiến cho Mỹ phải cút, Ngụy phải nhào. Nhưng có niềm vui chiến thắng nào giữ mãi được nỗi hân hoan hay tất cả rồi cũng qua mau, chỉ có nỗi đau thương mất mát trong chiến cuộc là mãi mãi còn lại, không phân biệt kẻ Nam người Bắc, kẻ thắng người thua. Nó đâu chỉ âm ỉ trong trái tim của những người mẹ, người vợ mà còn hiện rõ trên bàn thờ của hàng triệu gia đình, từ Nam chí Bắc.

Bốn mươi năm, trên vùng đất đầy nắng ấm phương Nam bây giờ người miền Nam ở lẫn với người miền Bắc, họ trở thành láng giềng của nhau nhưng cứ đến những ngày tháng tư này thì mỗi người lại một tâm trạng khác nhau. Người thì hớn hở vui mừng vì nhờ 30.4 và ăn theo quyết định số 111/CP ngày 14/4/1977 mà họ có nhà, có đất, có cuộc sống “phồn vinh giả tạo”, cái mà ngày xưa họ chưa từng dám mơ ước, người thì ngẩn ngơ ngồi nhớ những đứa con phải tha phương cầu thực hơn nửa vòng trái đất, có người lại lặng lẽ quay mặt dấu đi dòng nước mắt khóc thương những người thân yêu đã vùi xác nơi một góc rừng già hoang vu nào đó vì bom đạn hay chìm sâu dưới lòng đại dương trong những đêm trốn chạy đầy giông bão bốn mươi năm về trước.

Bốn mươi năm, một vết thương vẫn chưa lành bởi lòng hận thù và hẹp hòi, người ta vẫn cố tình khơi lại vết đau cũ để hả hê sung sướng và phớt lờ những nỗi đau câm lặng của bao người cùng là đồng bào với mình...

Không biết đến bao giờ tháng Tư sẽ là những tháng tư bình thường để mọi người từ Nam chí Bắc có thể cười nói thật lòng với nhau và đâu đó không còn những nỗi đau phải dấu kín.

Hậu duệ Bật Mã Ôn

Trong truyện Tây Du ký có một đoạn viết về Tôn Ngộ Không sau khi đại náo đến Long cung và cõi Diêm phù lần thứ nhất liền bị Ngọc hoàng bắt tội và lôi về thiên đình giam lỏng và giao cho chức Bật Mã Ôn. Lúc đầu Tôn Hành Giả cũng lên mặt vênh váo, hoạnh họe kẻ này người nọ, hơn nữa thiên đình lại sẵn đồ ăn thức uống cao lương mỹ vị, tiên nữ thì hằng hà sa số, nên cứ tưởng mình oai phong lẫm lẫm!

Nhân một hôm vui đùa cùng đám thuộc hạ, Ngộ Không bèn hỏi:

-  Các ngươi cho ta biết xem chức Bật Mã Ôn này to đến đâu trên thiên đình?

Bọn tay chân thành thật tâu:

-  Bẩm Đại Thánh, thực ra chức của Đại thánh chỉ là thằng giữ ngựa thôi a!

Đại Thánh nghe thế bèn lổi trân lôi đình, chửi vung xich chó “ Cha chả, giữ ngựa à! Mẹ kiếp tưởng gì cao sang chứ giữ ngựa thì lão Tôn đây đếch thèm”, chửi chưa hả giận còn vung thiết bảng đập phá tan hoang mấy cái chuồng ngựa rồi đằng vân một mạch về Hoa Quả Sơn tháng ngày vui chơi cùng đám khỉ con.

Mới thế mà đã thoắt mấy ngàn năm, Tôn Ngộ không tưởng rằng cái chức Bật Mã ôn kia sẽ bị xóa số vì chẳng có thằng ngu nào đoái hoài. Ấy thế mà mới đây Ngộ Không lại tình cờ gặp phải một thằng hậu duệ cả ngàn đời của mình. Thằng này cũng lên thiên đình, cũng được Ngọc Hoàng cũng tiệc tùng chiêu đãi linh đình, lại còn bắn pháo bông nghênh đón ra chiều trọng thị lắm. Thằng này thấy thế tưởng bở càng vênh váo tợn: “Mình phải có gì thì người ta mới thế chứ!”. Thấy vẻ mặt vừa ngây vừa ngố của thằng hậu duệ ngàn đời trên TV, Ngộ không vừa thương, vừa giận bèn đi tìm gặp nó và bảo:

-  Này con ơi, đừng vênh váo nữa, Ngọc hoàng là thằng đểu vô song, toàn tập. Hắn dùng đủ chiêu tâng bốc, cứ để cho mày tha hồ “selfie” nhưng rồi nó làm nhục mày ngay đấy con ạ, trong mắt hắn mày chỉ là thằng Bật Mã Ôn như ông mấy ngàn năm trước thôi. Danh giá cái mả mẹ gì thằng giữ ngựa hả con! Về, về ngay đi!

Tên hậu duệ ngàn đời này vốn ngu lâu nêu đâu chịu hiểu, vẫn chống chế:

-  Nhưng mình phải như thế nào người ta mới đối đãi long trọng thế chứ ông?

Ngộ Không điên tiết:

-  Như thế nào cái mả mẹ mày, ngu thì ngu vừa vừa, lú thí lú có lúc. Vừa ngu vừa lú thường trực như mày thì bốc cứt mà ăn con ạ. Nói rôi quay lưng gọi taxi ra phi trường mua vé máy bay (giận quá không vận khí đằng vân nổi) về lại động Thủy Liêm ở Hoa Quả Sơn với họ hàng nhà khỉ ăn hoa quả sạch không phun thuốc trừ sâu.

Thế nhưng tên hậu sinh này vốn khả ố nên chẳng vì thế mà lăn tăn, hắn vẫn cứ nhơn nhơn vênh váo, bởi hắn nghĩ thà làm chân Bật Mã Ôn mà no cơm ấm cật còn hơn là không có gì… quí hơn độc lập tự do.

Father of a Nation: Lee Kuan Yew

Lee Kuan Yew (1923-2015)

Mấy hôm nay cả thế giới bày tỏ lòng tiếc thương và kính trọng đối với ông Lý Quang Diệu, nguyên thủ tướng đầu tiên của đảo quốc Singapore vừa qua đời ở tuổi 91 (1923-2015). Ngay kênh truyền hình Discovery Channel cũng chiếu bộ phim Father of a Nation: Lee Kuan Yew. 

Có lẽ cho đến lúc này, ông là một người có đầy đủ nhất những phẩm chất của một nhà lãnh đạo tài ba ở châu Á. Đó là đạo đức, học vấn, tài năng, nghị lực, sự kiên định và cả sự cứng rắn cần thiết trong những tình huống của đất nước. Ông được rất nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới kính trọng thực sự. Người dân Singapore thương tiếc ông một cách chân thành và văn hóa khác hẳn những tình cảm mê muội, giả dối, sắp đặt của người dân Bắc Hàn đối với Kim Jung Il.

Nếu Việt Nam có một lãnh đạo tài ba thật sự như ông thì đất nước sẽ ra sao nhỉ?

Một quyết định của lòng tự trọng

Sáng nay Vnexpress.net đưa tin thầy giáo Phan Thanh Nguyên,  Hiệu trưởng trường THCS Lý Tự Trọng (Trà Vinh) đã xin từ chức và nhận mọi lỗi lầm về mình vì đã để xảy ra vụ việc một HS nữ lớp bảy bị bạn cùng lớp đánh đập dã man. Thầy Nguyên nói:  “Tôi là người đứng đầu nhà trường, để xảy ra vụ việc đáng tiếc trên, tôi nhận thấy bản thân phải chịu trách nhiệm cao nhất, chứ không đổ lỗi cho ai. Tôi thành thật xin lỗi nạn nhân, gia đình nạn nhân, các cấp lãnh đạo”. Có lẽ đây là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời đi dạy của thầy, nhưng cũng là một quyết định dũng cảm của một người hiệu trưởng có trách nhiệm và tự trọng. Tôi khâm phục dũng khí của thầy nhưng cũng không khỏi chạnh lòng khi thấy trong cuộc sống này còn biết bao kẻ đáng phải từ chức hoặc bị sa thải gấp trăm lần mà họ vẫn bình chân như vại. 

Càng xót xa hơn khi người ta cảm thấy dường như báo chí và các phuong tiện truyền thông đang khai thác “quá nhiệt tình” đề tài bạo lực học đường xem như một cách để câu khách và cũng để né tránh những vấn đề nhức nhối của xã hội mà họ không đủ dũng khí để nói lên. Với mục đích đó người ta dần dà đẩy hết trách nhiệm giáo dục trẻ em cho nhà trường và do đó bạo lực học đường cũng chỉ còn là trách nhiệm của mỗi người thầy. Họ cố tình lờ đi rằng bạo lực học đường vốn là một hiện tượng xã hội thời nào chả có và nó chỉ là một phần của bạo lực gia đình và bạo lực xã hội, những vấn đề vốn phụ thuộc vào độ bền vững của nền tảng đạo đức xã hội và hệ thống pháp luật, mà điều này thì đâu phải chỉ có trách nhiệm ở mỗi nhà trường. Nhưng báo chí và xã hội đều biết rằng đổ hết trách nhiệm cho người thầy luôn là một giải pháp dễ dàng và ổn thỏa nhất, bởi từ xưa đến nay người thầy luôn là đối tượng dễ bị tổn thương và ít khả năng chống đỡ nhất!

Tôi có quyền nghi ngờ

Thời gian gần đây rộ lên phong trào các nghệ sĩ và người mẫu cùng chung hát những bài hát về các chủ đề Tôi yêu Việt Nam, Hướng về Hoàng Sa, Trường Sa, rồi Những trái tim Việt Nam… Việc các nghệ sĩ, các người mẫu cùng cất tiếng hát để biểu lộ lòng yêu nước và ý chí sẵn sàng bảo vệ tổ quốc là hết sức đáng quí, vì hấp lực của họ luôn có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng tạo nên những hiệu ứng tích cực.

Tuy nhiên tôi, một người đã về hưu, chợt nghĩ liệu đây có phải là sự biểu lộ chân thực hay chỉ thuần túy hình thức theo kiểu “mồm miệng đỡ chân tay”, và liệu khi tổ quốc lâm nguy thì những người này, nhất là những nghệ sĩ trẻ có sẵn sàng tòng quân “đứng lên cùng Việt Nam” (như lời bài hát), để sẵn sàng hy sinh bảo vệ tổ quốc Việt Nam của mình hay không? Tôi có quyền nghi ngờ vì từ trước đến nay tôi chưa bao giờ được nghe thấy một nghệ sĩ hay người mẫu nào lên đường thi hành nghĩa vụ quân sự, dù phần lớn họ đều nằm trong lứa tuổi phải thi hành NVQS theo luật định. Hơn nữa, thực tế cho thấy dường như việc thi hành NVQS chỉ là “đặc quyền” dành riêng cho con em những người nông dân, lao động nghèo, thấp cổ bé miệng mà thôi!

Ngày xưa, trước nguy cơ quân Nguyên xâm lược, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn cũng từng viết trong Hịch tướng sĩ rằng: Chén rượu ngọt ngon không làm giặc say chết; giọng hát réo rắt không làm giặc điếc tai… Vâng, nếu chỉ có tiếng hát thì dù hùng hồn hay đanh thép đến đâu cũng không làm giặc sợ hãi, mà phải bằng những hành động cụ thể xuất phát từ những trái tim yêu nước thương nòi. Bởi thế rất mong các anh chị nghệ sĩ, người mẫu hãy nhớ lấy những thông điệp mà các bạn đã hùng hồn tuyên bố qua những bài hát hôm nay, xin đừng để tiếng hát chỉ là những âm thanh “réo rắt” mua vui và thoảng bay theo gió…

Thế nhưng, ai hát cứ hát, ai nói cứ nói còn Hoàng Sa và một số đảo của Trường Sa đã mất thì vẫn cứ mất. Vậy thì nói và hát bao nhiêu đi nữa phỏng có ích gì?

Cung Chúc Tân Xuân

Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh tiểu học là đổi mới hay chỉ là đổi khác?

Mới đây, Sở Giáo dục Hà Nội tổ chức hội nghị trực tuyến với 700 hiệu trưởng các trường tiểu học của thủ đô để lấy ý kiến việc thực hiện thông tư 30/2014/TT-BGDĐT về đánh giá HS tiểu học bằng nhận xét thay vì cho điểm, thế nhưng cả 700 hiệu trưởng đều không có ý kiến gì. Phó Giám đốc Sở Giáo dục Hà Nội Phạm Xuân Tiến phát biểu: “Tôi không thấy đầu cầu nào đăng ký phát biểu. Không thể hơn 700 hiệu trưởng mà không ai có băn khoăn”.

Người ta thường bảo im lặng cũng là một thái độ. 700 hiệu trưởng im lặng vì có nói cũng chẳng thay đổi được gì, hơn nữa trước khi đưa thông tư vào áp dụng Bộ có lấy ý kiến hiệu trưởng đâu. Có lẽ đến lúc này ngoài những thông tin  có tính định hướng trên báo chí cho rằng cách thay đổi đánh giá này "đầy tính nhân văn" thì hầu hết các Hiệu trưởng, giáo viên và phụ huynh trong cả nước đều không đồng tình (Mới đây kết quả thăm dò trên báo Giáo dục.net.vn cho thấy 83,4% không đồng tình với Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT). Nhiều người nêu rõ rằng việc đánh giá bằng nhận xét đã làm giảm đi hứng thú thi đua học tập của HS; giáo viên các bộ môn nhạc, họa, thể dục phải làm việc quá tải với những lời nhận xét hàng ngày, hàng tuần, hằng tháng, mỗi học kỳ…; phụ huynh khó theo dõi quá trình học tập của con em mình qua những lời phê “giàu” cảm tính. Ngay trong ngành, việc thực hiện thông tư 30/2014/TT-BGDĐT  cũng sẽ rất khác nhau ở từng địa phương, điều này cũng gây ra những bất cập chưa lường hết khi HS phải chuyển trường, rồi đến việc kiểm tra thực hiện quy chế này của các cấp quản lý cũng sẽ vô cùng khó khăn vì không tránh khỏi những tranh luận “bất phân thắng bại”.

Các nhà quản lý giáo dục tầm vĩ mô thì luôn miệng cho rằng việc quá tải khi thực hiện thông tư này là do sự máy móc của GV, cần phải linh hoạt, sáng tạo. Nhưng thử hỏi linh hoạt, sáng tạo như thế nào đây? Một Thông tư hướng dẫn cách đánh giá HS mà đòi hỏi người thực hiện phải linh hoạt thì dễ dẫn đến tùy tiện, cảm tính và không thống nhất. Hơn nữa trong các lớp tập huấn, các chuyên viên của Bộ cho thấy họ cũng không lường hết được mọi tình huống và cách duy nhất để trả lời cho người dự hội nghị là “cần phải linh hoạt, sáng tạo”, chiêu bài đó cho thấy Bộ Giáo dục luôn đẩy những khó khăn do chính họ tạo ra về phía giáo viên, ngoài ra cách trả lời ỡm ờ đó cũng cho thấy họ là bậc thầy về sự lập lờ và lươn lẹo.

Rõ ràng Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT về việc đổi khác  cách đánh giá này (chứ không phải đổi mới) chưa đủ độ chín và một lần nữa cho thấy Bộ Giáo dục dưới thời ông giáo sư chân đất Phạm Vũ Luận lại hấp tấp vội vàng, thiếu chọn lọc khi du nhập những cách thức của nước ngoài vào ngành giáo dục nước nhà. Hình như ông Bộ trưởng và các giáo sư tiến sĩ ở Bộ chưa hiểu rằng việc nâng cao chất lượng giáo dục đâu phải bắt đầu từ thay đổi cách đánh giá!