Thứ Bảy, 29 tháng 4, 2017

Nhân dân là ai?

Dù bây giờ người ta có thể thấy từ nhân dân xuất hiện ở mọi lúc mọi nơi, nào: Hội đồng nhân dân, Tòa án nhân dân, Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Kiểm lâm nhân dân, Nhà giáo nhân dân, Nghệ sĩ nhân dân… nhưng thực sự nó vẫn là một từ biến hóa khó xác định nhất.

Hôm qua ở khu phố người ta thu tiền quốc phòng, phòng chống bão lụt, khuyến học, dân phòng, vì người nghèo… thì nhân dân là tất cả, không chừa một ai, họ thu từ đầu phố đến cuối hẽm, từ kẻ sang đến người hèn, kẻ có học đến thất học, từ nhà lá đến villa, biệt thự… tất tần tật!

Còn hôm nay khi người ta bảo có cán bộ trên trung ương hay trên tỉnh về gặp gỡ nhân dân, lấy ý kiến một vấn đề gì đó, thì nhân dân chỉ còn là một thiểu số những người “đáng tin cậy”. Đó là những ông bà từng có chức có quyền nay đã về hưu hay những người  buôn bán có máu mặt hoặc giàu có theo kiểu “nhà mặt phố, bố làm to”… như ông thiếu tá biên phòng, bà phó chánh án, chú bí thư, ông A chủ tiệm vật liệu xây dựng, chị B chủ hiệu thuốc tây, Bà C tiệm vàng, cô D cây xăng, thằng X con ông Y… Còn những người như thím Năm bán cháo đầu ngõ, ông Bảy vá xe đầu đường, chị Hai bán vé số, chú Mười thợ hồ và cả ông thầy giáo già về hưu, ngoài đảng… lúc này lại không còn trong diện nhân dân nữa!

Mới đây cả nước rộn lên vụ toàn dân Đồng Tâm (Mỹ Đức – Hà Nội) một lòng nổi dậy chống bọn tham ô cưỡng đoạt đất đai thì người ta lại thấy lấn cấn cái nguyên tắc “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân” được ghi trong Hiến pháp và Luật đất đai năm 2013. Nội dung đó nói rằng: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nói như vậy nghĩa là nhân dân vẫn chỉ là kẻ ăn nhờ ở đậu ngay trên chính mảnh đất mà họ đã tốn biết bao mồ hôi, tiền của và cả xương máu ra để khai khẩn, giữ gìn, chăm bón bao đời nay. Lúc này nội hàm từ nhân dân trong cái nguyên tắc sở hữu toàn dân cũng chỉ còn là một thiểu số có chức quyền nhân danh Nhà nước đại diện sở hữu, còn tầng lớp nhân dân thực sự thì lại trở nên vô hình và nằm ngoài rìa cuộc chơi bởi cái nguyên tắc sở hữu kỳ lạ đó! 

Ngẫm nghĩ thấy thật đúng khi một nhà thơ viết về nhân dân: 
Khi là cây mác cây chông,
Khi thành biển cả, khi không là gì. (Thường dân - Nguyễn Long).

Thứ Sáu, 21 tháng 4, 2017

Lạ!

Vậy là vụ án mấy thằng nhỏ chăn bò bị cho là ỉa bậy một đống tổ chảng giữa sân đình làm thúi um cả xóm Lềnh cuối cùng cũng bị các già làng mần tới nơi tới chốn. Thằng Cù Loi được xác định là đầu têu thì bị cách chức tổ trưởng tổ chăn bò và cả cái chức tổ trưởng tổ thu gom phân bò cho hợp tác xã hồi đó. Nói hồi đó là vì bi giờ thằng Cù Loi đã lớn, nhà lại giàu, trâu bò hàng trăm con thuê cả đống người chăn, nó cũng đã ra dáng công tử, đâu còn đi chăn bò hay đi lượm phân bò cho hợp tác xã như xưa nữa. Bi giờ, đứa nào có ý xỏ xiên nhắc lại chuyện hồi đó làm nó quê xệ là nó nổi xung úynh sặc máu. Mấy thằng bạn đi theo nó đương nhiên cũng bị lột sạch mấy cái chức tổ viên tổ chăn bò và thu gom phân bò ngày ấy. Nhưng lạ, mặt mũi mấy thằng này vẫn tỉnh queo, chắc vì thấy cái khăn quàng chưa bị anh phụ trách trên xã thu lại, dù cái khăn đó, nếu còn giữ chắc cũng đã thành màu cháo lòng và tụi này cũng đâu còn cái tuổi để quàng khăn.

Riêng đống phân tày hoày, bự chảng giữa đình, ruồi nhặng vi vu như sáo và bốc mùi nồng nặc khiến ai đi qua cũng phải lắc đầu bịt mũi thì còn y nguyên đó, vẫn ngang nhiên chễm chệ và ngày đêm gửi hương theo gió mà không ai dám động đến! Thế mới lạ!

Thứ Bảy, 15 tháng 4, 2017

Tào lao thế sự!

Chung quanh Ủn toàn những lão tướng mặt mày héo hắt,
không ai có nổi nụ cười dù là gượng gạo trong buổi lễ 
Trưa nằm xem CNN tường thuật lễ duyệt binh mừng ngày Thái Dương, tức là ngày sinh của Kim Nhật Thành (15/4), ông nội của thằng cu Ủn hiện nay. Nhìn cảnh diễu võ dương oai với đủ loại xe tăng tàu bò, tên lửa và những đội quân trùng trùng điệp điệp hàng ngũ thẳng tắp đi đứng như robot giữa quảng trường mênh mông mà kinh (và cũng khinh, khinh vì dân đói đến vàng cả mắt không lo, lại đi lo những chuyện ruồi bu. Chắc chắn sau buổi lễ cực kỳ tốn kém này, bữa cơm người dân Triều Tiên đã hẻo càng hẻo hơn). Lại nghe thêm những bình luận đủ kiểu từ đài phát thanh cột đèn đến báo đài chính thống, báo mạng… về khả năng nổ ra chiến tranh hột nhơn giữa Mỹ và Triều Tiên… Mọi giọng điệu đều sặc mùi âm mưu của những cái đầu “có lý luận”, trong đó không ít kẻ có ý tưởng chờ đợi Trai Cò oánh nhau để ngư ông đắc lợi (?)

Nhìn cảnh cu Ủn đứng trên khán đài với mái tóc chẻ giữa, mặt heo, bụng phệ thấy phát ghét. Cùng trên khán đài với nó là những lão tướng mặt mày nhăn nheo, không ai nở nổi một nụ cười dù gượng gạo, chợt phát hiện một điều là chung quanh thằng này chẳng có ai trẻ cả, có lẽ nó nghĩ đám trẻ không ai tài ba ngoài nó, hay nó nghĩ các lão tướng hom hem kia mới là trung thành với nó, nhưng cũng có thể nó sợ ai đó trẻ đẹp sẽ làm lu mờ nó thì sao? Vì nói thiệt, để tìm một thằng xấu hơn nó quả là rất khó! Đếch biết, chỉ đoán mò thế thôi!

Nhưng việc nổ ra chiến tranh thì mình chả tin. Anh Trump nhà mình chẳng qua cũng chỉ tung vài đòn gió dọa thằng nhãi Ủn một tí sau khi đã nói qua với sư phụ nó là anh Tập. Còn việc đánh Triều Tiên thì có thể thắng nhưng sau đó thì sao? Ai sẽ gánh trách nhiệm nuôi 25 triệu sinh linh Triều Tiên đang đói nghèo trong rơm rạ. Sự chênh lệnh kinh tế giữa Hàn Quốc và Triều Tiên là quá lớn (khác hẳn Tây Đức và Đông Đức thời điểm 1990). Trong khi Hàn Quốc là một cường quốc kinh tế đứng hàng 12 thế giới với những tập đoàn công nghiệp khổng lồ như Samsung, Hyundai, LG… thì ở Triều Tiên vẫn đói nghèo triền miên đến độ năm nào cũng phải vác rá đi xin gạo cứu tế. Thử hỏi liệu người dân Hàn quốc đã sẵn sàng chịu hy sinh mức sống sung túc hiện tại để nuôi thêm mấy chục triệu người anh em bên kia bức màn sắt? Còn châu Âu sau những khủng hoảng kinh tế liên miên, EU đang có nguy cơ tan rã sau Brexit, rồi vấn nạn di dân Hồi Giáo, khủng bố IS… liệu có còn hơi sức để mở hầu bao gánh vác thêm vấn đề Triều Tiên? Mà nếu không cưu mang nổi những người mình đã ra tay cứu vớt thì cuộc chiến này có ý nghĩa gì nữa và còn đâu mặt mũi của Mỹ và thế giới tự do?

Hơn nữa lão Trump mới lên, còn chân ướt chân ráo, phe Dân chủ vẫn đang chống phá, lão lại chưa đủ uy tín để kết nối được các đồng minh thân cận lâu năm, một số chính sách an sinh xã hội hậu ObamaCare vẫn chưa đâu vào đâu… thì làm sao dám mạo hiểm đổ cả núi tiền vào cuộc chiến chưa rõ hồi kết này để có thể thân bại danh liệt?

Thế nên, ở thời điểm này, chưa thể có chiến tranh Mỹ - Triều. Chờ xem!


Thứ Ba, 11 tháng 4, 2017

Nghe zậy mà không phải zậy!

Hoa cây Lê-ki-ma (còn gọi cây trứng gà).
Nhìn hoa kiểu này thì thấy khó mà cài lên tóc được rồi!
Mấy tuần nay người ta ồn ào đủ kiểu, đủ giọng về chuyện cái Clip mấy ông văn nghệ sĩ nói về việc chị Võ Thị Sáu không bình thường. Với tui thì chuyện này xưa như trái đất, chẳng có gì mới mẻ. Ba zợ tui từng dạy học ở trường TH Phước Thọ, Đất Đỏ và bấy giờ chị Sáu chuyên trị món chuối nướng trước cổng trường này. Tui lại quen một cô giáo tên NTBN nhà ở sát cạnh nhà bà Võ Thị Bảy (em chị Sáu) ở Đất Đỏ bây giờ; rồi tui và một thằng bạn thân nữa đã từng ăn cơm và ngủ một đêm ở nhà ông Cai Tổng Tòng vào năm 1974, nhà ông ngay chợ Phước Hải (Đất Đỏ) vậy mà trong phim và nhiều tờ báo bảo ông này bị chị Sáu ném lựu đạn giết chết từ năm 1948. Tui cũng đã từng đọc một bài báo đăng trên Văn nghệ thời ông Nguyên Ngọc là Tổng biên tập thì phải, nói rằng ở Côn Đảo thời bấy giờ không có một cây Lê-ki-ma (hay còn gọi là Cây trứng gà) nào cả để chị Sáu có thể hái hoa cài lên mái tóc khi trên đường ra pháp trường như đã viết trong sách giáo khoa cho học trò đọc ra rả, và ngay nhạc sỹ Nguyễn Đức Toàn, người viết bài hát nổi tiếng Biết ơn chị Võ Thị Sáu năm 1957 mà đài Phát thanh Đất Đỏ đang dùng làm nhạc hiệu, lúc bấy giờ ông vẫn ở miền Bắc, chưa một lần đặt chân đến Côn Đảo và hoàn toàn chưa biết cây Lê-ki-ma là cây gì!

Một ông anh là chuyên viên phòng phổ thông SGD (giờ đã về hưu) sau khi xem cái Clip, hốt hoảng gọi cho tui bảo thật là chuyện động trời, và tàn nhẫn với cô Sáu quá! Hèn chi có lần lão ta xuống làm việc với một ngôi trường mang tên Võ Thị Sáu khi vui chuyện bèn bảo với tay hiệu trưởng rằng sao các ông không dựng tượng chị Sáu đặt ở sân trường, tay Hiệu trưởng người Nam bộ cười cười bảo: “Nghe zậy chứ hổng phải zậy nheng anh!”.

Với tui chuyện chị Sáu có anh hùng hay không chẳng có gì quan trọng nữa rồi (Chỉ còn là vấn đề đạo đức xã hội và lương tâm những người chép sử, mà cái này bây giờ lại quá hiếm!). Cái quan trọng hơn bây giờ là hãy trả lại sự yên tĩnh cho người đã khuất là chị Sáu và đừng làm gì để tổn thương thêm những người trong gia đình chị. Bởi xét cho cùng chị Sáu và gia đình chị hoàn toàn không có lỗi.

Thứ Bảy, 1 tháng 4, 2017

Thói trịch thượng!

Một cách giựt title trịch thượng, kém văn hóa làm như
 Trump là một kẻ hạ cấp nào đó đang cầu cạnh bề trên



Nhớ sau tháng 4/75, các đồng chí Bên thắng cuộc tràn vào dạy dỗ bọn ngụy quân, ngụy quyền trong Nam, ai cũng có câu cửa miệng: Bác Hồ là một lãnh tụ vĩ đại, cả thế giới phải kính phục, ngay bọn Mỹ Ngụy cũng thế, bằng chứng là bọn chúng luôn phải gọi bác bằng Chủ tịch Hồ Chí Minh hay Ông Hồ Chí Minh đàng hoàng chứ đâu dám bố láo, trong khi ở miền Bắc, từ già đến trẻ đều gọi Diệm, Thiệu, Nixon bằng thằng tuốt...

Hồi đó trẻ người non dạ nên nghe thế tưởng thiệt, bây giờ mới biết đó chính là sự khác biệt trong văn hóa ứng xử giữa hai bên.


Lại nhớ, ngày xưa, có lần mẹ mình xích mích gì đó với bác Hai gái bên hàng xóm, mấy đứa em mình thấy vậy cũng hùa vào nói xấu bác Hai, nào ngờ mẹ mình trừng mắt bảo: “Đây là chuyện người lớn, các con còn nhỏ không biết gì và không có quyền hỗn với bác Hai!”.

Mình lại có thằng bạn có thói quen lạ lùng là luôn gọi anh em bạn bè cùng trang lứa bằng C và xưng Anh (hoặc Tôi) dù nó cũng chỉ bằng tuổi mọi người, thậm chí có khi còn nhỏ hơn vài đứa trong bọn. Trong bàn nhậu cũng vậy, mỗi khi cầm ly lên cụng, bao giờ nó cũng cố đưa ly của nó lên cao hơn rồi mới dùng phần dưới ly của mình chạm vào phần trên ly của mọi người, thế mới chịu. Anh em cũng thấy lạ và khó chịu, nhưng riết rồi quen nên chẳng thèm chấp. Nhưng một thằng khác "có lý luận" lại bảo những kẻ mặc cảm thấp kém luôn cố gắng thể hiện mình hơn người khác bằng những những hành động vặt vãnh để thỏa mãn sự tự ti của mình, thế nên kệ nó, đừng chấp! 

Thứ Tư, 22 tháng 3, 2017

Cuộc chiến vỉa hè...

Cuộc chiến lập lại trật tự vỉa hè ở Sài Gòn đang đến hồi quyết liệt, nhưng nhiều người vẫn cho rằng ông Phó Chủ tịch quận Nhất Đoàn Ngọc Hải khó mà công thành danh toại. Khó vì cách làm này quá nóng vội cứ như để lập thành tích và để chứng tỏ tuyên ngôn như đinh đóng cột rằng nếu không làm xong sẽ cáo quan về quê đuổi gà; nhưng khó còn vì lời lẽ và cách cư xử  cùng gương mặt "hung thần" của ông Hải ngày càng mất thiện cảm với không chỉ người dân Sài Gòn.

Không biết cánh báo chí có ủng hộ ông Hải không dù cả ngày họ chỉ nhăm nhăm vào chuyện ông Hải đập phá cứ làm như cả Sài gòn này không còn chuyện gì đáng nói nữa và tin đưa cũng theo kiểu “khen cho chết”, rồi chụp ảnh, quay phim cũng vậy... Dường như họ chẳng tìm ra một góc ảnh nào để thấy mặt ông Hải còn một chút gì tử tế mà chỉ thấy rặt một bộ mặt cau có sưng sỉa, "đằng đằng sát khí" ngay cả lúc tay này đeo đồng Patek Philipetay kia cầm điện thoại Vertu cũng vậy! Thế nên có người bảo không phải người dân quận Nhất thiếu ý thức hay cố tình chống đối (bộ ngu sao mà chống đối!) mà vì với cách làm hiện nay người ta đang cố tình cù cưa để trêu ngươi khiến ông Hải phải hao hơi tổn sức cho bõ ghét

Được một thời gian, khi phát hiện mọi người chỉ chống nạnh, cười nhạt nhìn xem ông Hải một mình múa may quay cuồng thì ông Đinh La Thăng mới thấy tội nghiệp cho thằng đệ vốn bộp chộp của mình, ông bèn phán một câu cũng không kém phần vô thưởng vô phạt là: “Đừng để anh Hải trở thành ngôi sao cô đơn!”. Nghe lời phán đầy chất điện ảnh đó, các quận huyện lại đánh trống khua chiêng xông vào hưởng ứng cho có lệ, bởi nhiều quận huyện cũng thấy rằng đây là một việc không hề đơn giản, hoàn toàn không thể nóng vội và bằng áp đặt ý chí.

Cafe Beaubourg ở vỉa hè Paris - Ảnh: Cosmicadventure
Cứ chờ xem, giả sử vỉa hè Quận I Sài Gòn sẽ thông thoáng sạch đẹp như "một Singapore thu nhỏđược một tháng hay ba bốn tháng,  nhưng sau đó sẽ ra sao hay lại vũ như cẩn, liệu ông Hải có tiếp tục dành cả phần đời làm quan còn lại của mình để ngày đêm lái xe vòng vòng tìm và diệt những cái gì lòi ra ngoài vỉa hè? Người ta cho rằng cần phải có cách làm thông minh, căn cơ và thấu tình đạt lý hơn là hùng hục như trâu húc hiện nay, bởi thực tế cho thấy mọi biện pháp áp đặt đều không hiệu quả hoặc có cũng không bền vững nếu không có sự đồng thuận và tự giác của người dân! Hơn nữa đã ở thế kỷ XXI rồi chả lẽ một quan chức có đến 2,3 bằng đại học mà vẫn không tìm được cách hành xử nào văn minh hơn kiểu đập phá tan hoang này hay sao? 

Cứ nhìn gương mặt đã xấu còn đóng vai ác của ông Hải trên nền đường phố ngổn ngang vì đập phá hiện nay và nghe ông bảo đã từng lăn lộn phụ giúp cha mẹ bán hàng rong hai mươi năm trên vỉa hè Sài Gòn, nhiều người liên tưởng đến ngay hình ảnh một cậu bé Hải ngày xưa… Cậu bé ấy giờ đã lớn, thành đạt và đã quên sạch quá khứ lăn lộn trên đường phố Sài Gòn bụi bặm ngày xưa... Người ta tự hỏi nếu ngày ấy cũng có một Đoàn Ngọc Hải hung hăng khí thế thì liệu có một Đoàn Ngọc Hải hôm nay? Giật mình, lại nghĩ đến chuyện nhân - quả! 

Hải ơi! Ngày ấy… bây giờ… 

P/S: Ngày 29/3/2017 Ông Hải tuyên bố với báo chí tạm ngưng đoàn liên ngành đập phá vỉa hè mà giao cho các phường tiếp tục, chỗ nào khó khăn ông Hải mới xuống trực tiếp chỉ đạo. 

Hehe, Hải ta mệt rồi, đang tìm cách nhảy xuống lưng cọp... Bà con thông cảm!
http://vitalk.vn/threads/bac-hai-tam-dung-xuong-duong-dep-via-he-quan-1-giao-cho-cac-phuong-lam-nhung-co-dat-yeu-cau-nhu-bac-lam-khong.2554100/

P/S: Ngày 19/5/2017 Ông Hải tuyên bố với báo chí rằng Quận ủy và UBND quận 1 buộc ông phải ngưng việc xuống đường đập phá vỉa hè và ông phải chấp hành. Chắc Ông Thăng đi hết người chống lưng. Nghĩ cũng thật ê chề cho anh Hải nhà ta! (http://motthegioi.vn/thoi-su-c-66/ong-doan-ngoc-hai-xac-nhan-ngung-xuong-duong-vi-bi-hai-van-ban-troi-chan-63418.html)

Thứ Sáu, 10 tháng 3, 2017

Không tin nổi!

Có 4 ông cán bộ đi công tác bị tai nạn giao thông ở một đoạn đèo vắng người. Một ông nông dân đi rẫy về ngang thấy vậy bèn đào hố chôn cả 4 ông. Khi công an biết chuyện bèn đến hỏi ông nông dân:
- Sao ông lại chôn họ?
Ông nông dân bảo:
- Họ chết thì tui chôn chớ sao?
Tay công an gặng hỏi:
- Chả lẽ chết hết cả 4 người sao?
Ông nông dân bảo:
- Tui thấy hai cha nằm ngay cán cuốc, còn hai cha cứ ngóc đầu lên lảm nhảm nói chưa chết!
- Trời, họ đã nói chưa chết sao ông dám chôn họ?
- ĐM, ai mà tin nổi miệng mấy chả!

Thứ Sáu, 17 tháng 2, 2017

Đừng quên!

Đừng quên tội ác của bọn cướp nước và lũ bán nước
(Ảnh: Quân Trung quốc đánh chiếm Cao Bằng 17/2/79)

Thứ Hai, 13 tháng 2, 2017

Hú hồn!

Hắn đang ngồi đọc sách ở bàn thì ông bố từ ngoài sân đi vào, quẳng tờ báo xuống trước mặt hắn, mặt hằm hằm gằn giọng:
- Anh đọc đi… Đọc cho sáng mắt ra!
Hắn giật  mình ngơ ngác chẳng hiểu ất giáp gì vội buông quyển sách nhìn ông bố đang giận dữ, miệng lắp bắp:
- Có... có gì… thế bố?
Thấy vẻ ngơ ngáo của hắn ông bố càng bực thêm, quát toáng lên:
- Mở to mắt ra mà đọc đi! Đọc đi thì biết!
Hắn càng hoảng, nhìn tờ báo rồi cầm lên, mở ra nhưng chẳng biết dán mắt vào chỗ nào. Hắn lại hỏi:
- Có chuyện gì sao bố... Con có lỗi gì sao?
Ông bố lúc này càng giận bèn nói toạc ra, không thèm úp mở nữa:
- Anh đọc đi… báo chí hôm nay đưa tin cả nước không phát hiện một trường hợp nào tặng quà cáp biếu xen trái quy định trong tết vừa rồi kia kìa. Vậy mà… vậy mà… anh… một cán bộ quèn về hưu... anh lại dám…
- Ơ hay bố bảo con dám gì ạ?
- Anh còn chối à? Có phải trước tết anh nhận của cậu bảo vệ cân giò, rôi cô tổ trưởng thùng bia, rồi cậu Tám văn thư cân lạp xưởng không? Có đúng không? Đừng tưởng thằng già này không biết nhá! Tôi già chứ chưa lú đâu!
Hắn ấp úng chưa biết phải nói gì thì ông bố đã nói tiếp:
- Tôi hỏi anh, anh đã về hưu rồi mà còn dám nhận quà cáp biếu xén, trong khi bao nhiêu cán bộ đương chức đương quyền người ta lại thẳng thừng từ chối, như vậy anh có thấy xấu hổ không? Thử hỏi nhỡ báo chí  người ta biết được thì còn thể thống gì nữa! Hay anh định bôi tro trát trấu vào mặt tôi? Mà này... anh đừng tưởng bây giờ về hưu là đã an toàn đâu nhá, chưa chắc đâu!
Nói xong ông bố ngoe ngoảy vào trong nhà, còn hắn buồn bã lang thang qua rủ tôi đi cà phê tâm sự. Kể đầu đuôi câu chuyện xong, hắn chép miệng buồn bã nói:
- Tôi khổ tâm quá ông ạ! Giờ mới thấy sống trong một đất nước trong sạch, mọi sự đều minh bạch thế này, thật khó khăn biết chừng nào! Giá mà cứ...
Nghe hắn nói tôi cũng giật thót, vì của đáng tội, trước tết tôi cũng lỡ nhận của cô Kế toán cũ cái đùi chó thui rơm. Chết thật, may mà báo chí chưa biết!
--------------------

P/S: Sáng 18/3, đang ngồi cafe xem TV, tôi giật bắn mình khi nghe VTV1 hoan hỉ thông báo đã phát hiện 01 trường hợp nhận quà trái quy định! Bỏ mẹ rồi! Phải chăng một trong hai đứa chúng tôi đã bị lộ?

Thứ Sáu, 27 tháng 1, 2017

Chúc mừng năm mới 2017

Chúc gia đình, anh em, bạn bè một năm mới Đinh Dậu an lành, sung túc, hạnh phúc